Zaburzenia odżywiania: przyczyny, rozpoznanie, leczenie

Zaburzenia odżywiania to grupa jednostek chorobowych, charakteryzujących się nieprawidłowymi zachowaniami żywieniowymi, obrazem swojego ciała oraz wzorcami sposobu odżywiania się. Mają one podłoże psychiczne i przyczyniają się do znacznego pogorszenia funkcjonowania społecznego, a także stanu zdrowia fizycznego oraz psychicznego.

Czym są i na czym polegają zaburzenia odżywania?

Osoby chorujące nie akceptują swojego wyglądu, często nadmiernie koncentrują się na jedzeniu i sposobie żywienia, co prowadzi do zatracenia się podstawowej roli pokarmu jako czynnika zapewniającego zdrowie. W ostatnich latach znacznie zwiększyła się częstotliwość występowania zaburzeń odżywiania, jednak świadomość społeczna dotycząca ich przyczyn, przebiegu, leczenia oraz wsparcia osób chorujących wciąż pozostaje na niskim poziomie.

Zaburzenia odżywiania to choroba, która dotyka wszystkich grup wiekowych oraz społecznych na całym świecie. Zaobserwować możemy jednak zwiększoną częstotliwość ich występowania u młodych kobiet, żyjących w społeczeństwie zachodnim, w którym kanony piękna są ściśle określone i znacząco wpływają na wzrost niezadowolenia ze swojego wyglądu.

Jak rozróżniamy zaburzenia odżywiania?

Najczęstszymi chorobami, które kojarzą nam się z zaburzeniami odżywiania, są anoreksja oraz bulimia, jednak ich zbiór jest o wiele szerszy. Według klasyfikacji DSM V zaliczyć do nich możemy:

• jadłowstręt psychiczny (ang. Anorexia Nervosa, AN),
• żarłoczność psychiczna, bulimia (ang. Bulimia Nervosa, BN),
• łaknienie spaczone (ang. Pica),
• zaburzenia przeżuwania (zespół ruminacji, ang. Rumination Disorder, RD),
• zaburzenia odżywiania polegające na unikaniu lub ograniczaniu przyjmowania pokarmów (Avoidant/Restrictive Food Intake Disorder, ARFID),
• zaburzenie odżywiania z epizodami niekontrolowanego objadania się (zespół gwałtownego objadania się, zespół z napadami objadania się, ang. Binge Eating Disorder, BED),
• inne specyficzne zaburzenia jedzenia i odżywiania (ang. Other Specified Feeding or Eating Disorder, OSFED),
• nieokreślone zaburzenia jedzenia lub odżywiania się.

Do nieokreślonych zaburzeń odżywiania zaliczyć można ortoreksję, bigoreksję, zaburzenia odżywiania związane ze snem, czy zespół jedzenia nocnego.

Jakie są przyczyny zaburzeń odżywiania?

Etiologia występowania zaburzeń odżywiania jest wieloczynnikowa, ciężko uchwycić jedną konkretną przyczynę. Każdy przypadek jest indywidualny, dlatego warto udać się na wizytę do specjalisty, który wspólnie z klientem dotrze do źródła problemów.

Naukowcy doszukują się przyczyn w czynnikach biologicznych i genetycznych. Do zaburzeń odżywiania może dojść w przypadku braku równowagi hormonalnej i neuroprzekaźnikowej, a także przy zaburzonym funkcjonowaniu podwzgórza, jednakże w każdym z tych przypadków ciężko określić, czy zaburzenie jest skutkiem czy przyczyną nieprawidłowości. Czynniki genetyczne to z kolei predyspozycje do depresji, zachowań lękowych czy obsesyjno- kompulsywnych, które mogą być podłożem do rozwinięcia zaburzeń odżywiania.

Często jednak to sytuacja społeczna czy wymagania kulturowe są głównym podłożem trudności. Presja ze strony społeczeństwa, aby wyglądać w określony sposób i sprostać standardom, nierealne ideały z mediów społecznościowych i telewizji, a także uwagi rówieśników na temat wyglądu, skutkują obniżoną samooceną i dążeniem do dostosowania się do oczekiwań społeczeństwa.

Nie bez wpływu pozostają również przyczyny psychologiczne i środowisko rodzinne. Osoby bardziej predystynowane do rozwinięcia zaburzeń odżywiania często charakteryzują się niskim poczuciem wartości, zwiększonym poziomem lęku, perfekcjonizmem czy brakiem umiejętności konstruktywnego radzenia sobie z emocjami i stresem. Nadmierna kontrola w rodzinie, czy zupełny brak kontroli i zainteresowania również mogą przyczynić się do rozwoju zaburzeń odżywiania.

Jak rozpoznać zaburzenia odżywiania?

Typowe objawy to m.in.:

• nadmierne myślenie o jedzeniu, kontrola masy ciała, sylwetki, wyglądu,
• unikanie jedzenia w towarzystwie, unikanie spotkań rodzinnych, wyjść do restauracji itp.,
• restrykcyjne nawyki związane z jedzeniem,
• zmiany nastroju, objawy depresji, obniżone samopoczucie,
• zwiększenie aktywności fizycznej,
• ograniczenie przyjmowania pokarmów,
• prowokowanie wymiotów lub przyjmowanie środków przeczyszczających,
• napady jedzenia bez poczucia kontroli,
• myślenie o jedzeniu powoduje stres, napięcie,
• wyrzuty sumienia związane z jedzeniem.

Leczenie zaburzeń odżywiania – Gdańsk

W przypadku zaburzeń odżywiania najważniejsza jest motywacja pacjenta do zmiany, często bowiem zdarza się, że to osoby z zewnątrz bardziej chcą pomóc osobie z zaburzeniem.

Badania pokazują, że najbardziej skuteczne w przypadku zaburzeń odżywiania jest połączenie leczenia psychologicznego i psychiatrycznego, jeżeli zachodzi taka konieczność. Podczas pracy z psychologiem/psychodietetykiem klient uczy się nowych sposobów myślenia, identyfikowania swoich emocji i odczuć z ciała, konstruktywnego radzenia sobie z nimi, a także pracuje nad niskim poczuciem wartości i zmianą podejścia do jedzenia, wagi oraz swojego ciała. W przypadku zaburzeń odżywiania najważniejsza jest jednak motywacja pacjenta do zmiany.