Skręcenie stawu skokowego, popularnie nazywane „skręceniem kostki”, to jeden z najczęściej spotykanych urazów, który potrafi skutecznie wyłączyć nas z codziennej aktywności. Za tym z pozoru błahym urazem kryje się skomplikowany proces uszkodzenia więzadeł, torebki stawowej, a nawet mięśni i ścięgien? Jak rozpoznać stopień uszkodzenia? I co najważniejsze, jak prawidłowo postępować, aby szybko wrócić do formy i uniknąć nawracających kontuzji? Ten artykuł to kompleksowy przewodnik po świecie skręceń kostki – od mechanizmów urazu i objawów, przez fazy regeneracji, aż po pierwszą pomoc, leczenie i skuteczną prewencję. Dowiedz się, jak dbać o swoje stawy, aby cieszyć się pełną sprawnością
Na czym polega skręcenie stawu skokowego?
Skręcenie stawu skokowego (tzw. „skręcenie kostki”) to jeden z najczęstszych urazów układu ruchu. Polega on na przekroczeniu fizjologicznego zakresu ruchu w stawie, co prowadzi do uszkodzenia więzadeł, torebki stawowej, a czasem także mięśni i ścięgien. W większości przypadków dochodzi do niego w wyniku niefortunnego postawienia stopy, np. podczas biegania, skakania lub chodzenia po nierównym terenie.
Skręcenie stawu skokowego – mechanizm urazu
Podczas skręcenia stawu skokowego najczęściej dochodzi do inwersji, czyli nadmiernego wywinięcia stopy do wewnątrz, jakby podkulenia pod siebie. „Stajemy” wtedy na małym palcu i krawędzi bocznej stopy i jako, że dźwignia jest zbyt duża dochodzi do gwałtownego rozciągnięcia uszkadzającego struktury boczne w okolicy stawu skokowego. Rzadziej dochodzi do ewersji, czyli do nadmiernego wywinięcia stopy na zewnątrz. „Stajemy” wtedy na paluchu i krawędzi przyśrodkowej stopy i jako, że dźwignia jest zbyt duża dochodzi do gwałtownego rozciągnięcia uszkadzającego struktury przyśrodkowe w okolicy stawu skokowego.
Stopnie skręcenia stawu skokowego
I stopień skręcenia kostki (łagodny)
Występuje naciągnięcie i niewielkie naderwanie więzadeł, lekki obrzęk i ból, ale stabilność stawu jest zachowana.
II stopień skręcenia kostki (umiarkowany)
Polega na częściowym zerwaniu więzadeł. Widoczny jest wyraźny obrzęk, krwiak, ból utrudniający chodzenie.
III stopień skręcenia kostki (ciężki)
Jest to całkowite zerwanie więzadeł. Objawia się silnym obrzękiem, krwiakiem, niestabilnością stawu i znacznym bólem uniemożliwiającym obciążanie nogi.
Jak zmniejszyć ból i obrzęk przy skręceniu stawu skokowego?
Aby zmniejszyć obrzęk i ból, należy jak najszybciej zastosować protokół PRICE (Protect, Rest, Ice, Compression, Elevation):
- Protect – Ochrona: należy zabezpieczyć staw, aby nie doszło do kolejnego urazu.
- Rest – Odpoczynek: należy odciążyć nogę, unikać chodzenia i stania. W cięższych przypadkach może być potrzebne użycie kul.
- Ice – Lód: przyłożyć zimny okład (np. kostki lodu w ręczniku) na 15-20 minut co 2-3 godziny przez pierwsze 48 godzin. Zapobiega to narastaniu obrzęku.
- Compression – Ucisk: owinąć kostkę bandażem elastycznym lub założyć specjalną ortezę, aby zmniejszyć opuchliznę. Uwaga: nie należy bandażować zbyt ciasno, aby nie zaburzyć krążenia!
- Elevation – Uniesienie: trzymać nogę powyżej poziomu serca (np. na poduszce), aby ułatwić odpływ krwi i zmniejszyć obrzęk.
Warto również wspomnieć o innym protokole, a mianowicie o PEACE & LOVE, który ma z goła inne założenia. Pierwszą różnicą jest brak schładzania tkanek, gdyż może to prowadzić do zaburzeń krążenia krwi w miejscu urazu, a drugą to nie branie leków przeciwzapalnych, gdyż jak argumentują autorzy może to zaburzyć proces gojenia się tkanek, jako, że stan zapalny w takiej sytuacji jest stanem naturalnym. Artykuł nie ma na celu rozważań, który protokół jest lepszy, natomiast warto wiedzieć, że jest nowe podejście obok klasycznego.
Skręcenie stawu skokowego – kiedy warto udać się do lekarza?
Warto udać się do lekarza ze skręceniem stawu skokowego, gdy:
- Ból jest bardzo silny i nie ustępuje,
- Nie można stanąć na nodze,
- Staw jest wyraźnie niestabilny,
- Pojawia się duży krwiak i deformacja (może to świadczyć o złamaniu).
Lekarz może zlecić RTG, aby wykluczyć złamanie, lub USG/MRI, aby ocenić stopień uszkodzenia tkanek.
Jakie są objawy skręcenia stawu skorkowego?
- Ból, nasilający się przy próbie ruchu,
- Obrzęk (spowodowany stanem zapalnym),
- Zasinienie (jeśli doszło do wylewu krwi),
- Ograniczenie ruchomości i trudności w chodzeniu.
Skręcenie stawu skokowego – fazy regeneracji
Łokieć tenisisty to bolesna dolegliwość wynikająca z przeciążenia mięśni prostowników nadgarstka. W większości przypadków skuteczne jest leczenie zachowawcze, w tym rehabilitacja i modyfikacja aktywności. Kluczowa jest jednak wczesna diagnoza i odpowiednia profilaktyka, aby uniknąć przewlekłego bólu i osłabienia ręki.
Jeśli odczuwasz dolegliwości bólowe w okolicy łokcia, skonsultuj się z ortopedą lub fizjoterapeutą, aby dobrać odpowiednią terapię.
I Faza, faza zapalna (0-3 doby)
Charakteryzuje się stanem zapalnym tkanek. Objawy to obrzęk, zaczerwienienie, ból, podwyższona temperatura i ograniczenie funkcji. Proces ten oczyszcza ranę i przygotowuje ją do gojenia. Tworzy się skrzep z włóknika, a fibroblasty zaczynają produkować kolagen. Choć stan zapalny jest niezbędny, jego przedłużenie może prowadzić do komplikacji.
II Faza, faza namnażania się (3-21 dni)
Zaczyna się około 2–3 dni po urazie i trwa około 3 tygodni. W tym etapie stan zapalny stopniowo ustępuje, a fibroblasty intensywnie się rozmnażają i produkują kolagen oraz inne składniki niezbędne do odbudowy tkanek. Martwe komórki są usuwane przez fagocytozę. Największa aktywność procesów naprawczych przypada na 2–3 tygodnie po urazie. W tym czasie tworzy się solidna podstawa pod przyszłą bliznę, choć nie jest ona jeszcze w pełni dojrzała.
III Faza, faza przebudowy (21 dni-2 lata)
Rozpoczyna się około 2 tygodnie po urazie i może trwać od 6 do nawet 24 miesięcy. W tej fazie słabe włókna kolagenowe wytworzone wcześniej są stopniowo przekształcane i układane w mocniejsze struktury. Kolagen organizuje się w trwałe, odporne sploty, co wzmacnia odbudowaną tkankę. Kluczową rolę odgrywa tu kontrolowany ruch i aktywność fizyczna, które wspomagają prawidłowe formowanie się blizny.
Metody leczenia i rehabilitacji skręconego stawu skokowego
Faza I zapalna:
- Kontynuacja protokołu PRICE.
- Można stosować leki przeciwzapalne i przeciwbólowe.
- Unikanie obciążania stawu.
- Wskazane jest 3-5 razy dziennie dynamiczne ruszanie palcami u stopy przez parę minut w celu uruchomienia pompy mięśniowej.
Faza II namnażania:
- Stopniowe obciążanie nogi – początkowo z pomocą ortezy lub stabilizatora i kul.
- Delikatne ćwiczenia ruchomości (np. krążenia stopy, pisanie liter w powietrzu).
- Fizykoterapia – zabiegi takie jak krioterapia, laser, ultradźwięki, pole magnetyczne przyspieszają gojenie.
- Masaż limfatyczny – zmniejsza obrzęk.
Faza III przebudowy (po ustąpieniu bólu i obrzęku):
- Ćwiczenia mobilizujące (zwiększające zakres ruchu).
- Ćwiczenia wzmacniające (zwiększanie siły mięśniowej).
- Ćwiczenia stabilizacji i propriocepcji (odbudowa czucia głębokiego).
- Terapia manualna (przyśpieszenie regeneracji).
Jak zapobiegać skręcaniu stawu skokowego?
- Prawidłowa technika chodu.
- Noszenie odpowiedniego obuwia z dobrze ustabilizowaną piętą.
- Rozgrzewka przed aktywnością fizyczną.
- Wzmacnianie mięśni nóg i ćwiczenia równoważne.
- Unikanie chodzenia po nierównym terenie w niesprzyjających warunkach (np. w ciemności).
Skręcenie stawu skokowego to powszechny uraz, który wymaga odpowiedniego postępowania. Dzięki szybkiej reakcji, stopniowej rehabilitacji i wzmacnianiu mięśni można uniknąć powikłań i powrotu do pełnej sprawności. W cięższych przypadkach konieczna jest konsultacja z ortopedą lub fizjoterapeutą, aby uniknąć przewlekłej niestabilności stawu. Należy wspomnieć, że każde kolejne skręcenie osłabia staw i zwiększa ryzyko kolejnej kontuzji.
