Skolioza u dzieci to coraz częściej diagnozowany problem, który – nieleczony – może prowadzić do bólu, deformacji sylwetki, a nawet trwałego kalectwa. Na szczęście współczesna fizjoterapia dysponuje skutecznymi narzędziami, które pozwalają na zahamowanie postępu skrzywienia kręgosłupa i poprawę jakości życia najmłodszych pacjentów. Jedną z takich metod jest FITS – Funkcjonalna Indywidualna Terapia Skolioz – opracowana przez polskich specjalistów i uznana przez międzynarodowe środowisko terapeutyczne.
Czym jest skolioza?
Skolioza to trójpłaszczyznowa deformacja kręgosłupa, charakteryzująca się bocznym skrzywieniem (w płaszczyźnie czołowej), rotacją kręgów (w płaszczyźnie poprzecznej) oraz zaburzeniem fizjologicznych krzywizn (w płaszczyźnie strzałkowej). Może prowadzić do poważnych konsekwencji zdrowotnych, takich jak bóle kręgosłupa, pogorszenie wydolności oddechowej, a w skrajnych przypadkach – do trwałego kalectwa.
Wczesne rozpoznanie i wdrożenie skutecznej terapii jest kluczowe dla zatrzymania progresji skrzywienia i poprawy jakości życia dziecka.
Jedną z nowoczesnych, kompleksowych metod leczenia zachowawczego skolioz jest FITS – Funkcjonalna Indywidualna Terapia Skolioz, stworzona przez dr Mariannę Białek oraz dr Andrzeja M’hango – polskich fizjoterapeutów z wieloletnim doświadczeniem klinicznym.
Na czym polega metoda FITS?
Metoda FITS (Functional Individual Therapy of Scoliosis) to oryginalna, polska koncepcja fizjoterapeutyczna oparta na podejściu funkcjonalnym i indywidualnym do pacjenta. Została opracowana z myślą o dzieciach i młodzieży z idiopatyczną skoliozą, ale znajduje również zastosowanie w leczeniu innych wad postawy i asymetrii ciała.
Metoda znajduje się na liście skutecznych i rekomendowanych metod fizjoterapeutycznych leczenia skolioz i kifoz stworzoną przez SOSORT ( International Society on Scoliosis Orthopaedic and Rehabilitation Treatment) Międzynarodowe Towarzystwo Ortopedycznego i Rehabilitacyjnego Leczenia Skolioz. Aby się nią posługiwać konieczne jest zdanie egzaminu i uzyskanie certyfikatu terapeuty tej metody. O taki certyfikat powinno zapytać się fizjoterapeutę, który będzie usprawniać pacjenta.
Leczenie skolioz metodą FITS – czym się charakteryzuje?
Do charakterystycznych cech metody FITS zalicza się:
- Indywidualne podejście: terapia dopasowywana jest do wieku dziecka, typu skrzywienia, jego wielkości, rotacji, elastyczności oraz współistniejących asymetrii.
- Trójpłaszczyznowość: FITS uwzględnia wszystkie trzy płaszczyzny deformacji kręgosłupa, co wyróżnia ją na tle wielu innych metod.
- Aktywna korekcja: dziecko uczy się świadomie korygować swoją postawę i utrzymywać prawidłową pozycję ciała w codziennych czynnościach.
- Edukacja: ważnym elementem jest edukacja zarówno dziecka, jak i jego rodziny – co znacznie zwiększa efektywność terapii.
Jak przebiega leczenie skolioz terapią FITS?
Terapia FITS prowadzona jest wyłącznie przez certyfikowanych fizjoterapeutów, którzy ukończyli specjalistyczne szkolenie. Proces leczenia skolioz metodą FITS składa się z kilku etapów:
1. Diagnoza funkcjonalna
Pierwszym krokiem jest dokładna ocena postawy ciała, uwzględniająca m.in.:
- rodzaj i wielkość skrzywienia (wg klasyfikacji Kinga, Lenke, itp.),
- rotację kręgów,
- asymetrie w układzie mięśniowym i kostnym,
- kontrolę postawy i koordynację ruchową.
Wykonywane są zdjęcia RTG, testy funkcjonalne i pomiary antropometryczne. Na tej podstawie opracowuje się indywidualny plan terapii.
2. Nauka świadomej korekcji
Dziecko uczy się rozpoznawać i korygować błędne ustawienie ciała. Wykorzystywane są ćwiczenia z lustrami, thera bandami, a także zadania ruchowe w różnych pozycjach. Terapia skupia się na świadomym utrwaleniu prawidłowego wzorca postawy.
3. Ćwiczenia korekcyjne
W zależności od potrzeb stosowane są m.in.:
- ćwiczenia rozciągające przykurczone mięśnie,
- ćwiczenia wzmacniające osłabione grupy mięśniowe,
- techniki oddechowe (np. oddech derotacyjny),
- ćwiczenia koordynacyjne i równoważne.
Celem jest poprawa stabilizacji centralnej, symetrii mięśniowej i kontroli postawy.
4. Integracja z codziennym życiem
Dziecko uczy się przenosić nowy wzorzec postawy do codziennych czynności – siedzenia w szkole, chodzenia, zabawy, ćwiczeń fizycznych. Dzięki temu efekty terapii są trwałe i bardziej skuteczne.
Kiedy warto rozpocząć terapię FITS?
Terapia FITS jest najskuteczniejsza, gdy zostanie rozpoczęta we wczesnym stadium skoliozy, jeszcze przed osiągnięciem dużych wartości kąta skrzywienia. Wskazania do terapii obejmują:
- skoliozy idiopatyczne o kącie Cobba powyżej 10°,
- szybki przyrost kąta skrzywienia (więcej niż 5° w ciągu 6 miesięcy),
- asymetrie postawy bez jeszcze rozpoznanej skoliozy – w ramach profilaktyki,
- skoliozy leczone łącznie z gorsetem ortopedycznym (np. Chêneau),
- dzieci po zabiegach operacyjnych – w ramach usprawniania i profilaktyki wtórnych deformacji.
Terapia może być prowadzona zarówno w warunkach ambulatoryjnych (np. w poradni rehabilitacyjnej), jak i domowych – pod warunkiem regularnych konsultacji i kontroli ze strony terapeuty.
Korzyści z terapii FITS
Dla dziecka
- zahamowanie progresji skoliozy,
- zmniejszenie rotacji kręgów,
- poprawa wyglądu sylwetki i pewności siebie,
- zwiększenie sprawności fizycznej i równowagi,
- poprawa wzorców oddychania i wydolności.
Dla rodziców
- realny wpływ na leczenie dziecka,
- dostęp do rzetelnych informacji i stała opieka specjalistów,
- możliwość monitorowania postępów terapii.
Rola rodziców w procesie leczenia skoliozy metodą FITS
Terapia FITS zakłada aktywne uczestnictwo rodziny dziecka. Rodzice uczą się:
- jak wspierać dziecko w codziennym utrzymywaniu korekcji,
- jak motywować do ćwiczeń w domu,
- jak rozpoznawać objawy pogorszenia postawy,
- jak dostosować środowisko domowe i szkolne (np. biurko, krzesło, plecak).
Regularność, systematyczność i pozytywna atmosfera w trakcie ćwiczeń mają ogromny wpływ na skuteczność terapii.
Gdzie można leczyć dziecko metodą FITS?
Metoda FITS stosowana jest w wielu ośrodkach rehabilitacyjnych i gabinetach fizjoterapeutycznych w Polsce
Ważne: nie każdy fizjoterapeuta zna i stosuje metodę FITS. Wybierając ośrodek, warto upewnić się, że osoba prowadząca terapię posiada oficjalny certyfikat ukończenia szkolenia FITS.
Fizjoterapeuci SPINE Centrum Rehabilitacji i Leczenia Kręgosłupa w Gdańsku usprawniają dzieci z wykorzystaniem metody FITS.
Podsumowujac, metoda FITS dr Marianny Białek to skuteczna, nowoczesna i kompleksowa forma terapii skolioz dziecięcych. Jej siłą jest indywidualne podejście do pacjenta, aktywna współpraca z rodziną oraz integracja korekcji postawy z codziennym życiem dziecka. Im wcześniej zostanie wdrożona – tym większa szansa na zatrzymanie progresji skrzywienia i uniknięcie leczenia operacyjnego.
Jeśli Twoje dziecko zostało zdiagnozowane z podejrzeniem lub rozpoznaniem skoliozy – nie zwlekaj. Terapia FITS może być kluczowym krokiem na drodze do zdrowia i sprawności Twojego dziecka.
Praca zbiorowa, recenzja dr n. med. Agata Deja-Koronowska.
