Osteoporoza jest przewlekłą chorobą układu kostnego, charakteryzującą się zmniejszeniem gęstości mineralnej kości oraz pogorszeniem ich struktury, co prowadzi do zwiększonej podatności na złamania. Jest to jedno z najczęstszych schorzeń metabolicznych kości, dotykające miliony ludzi na całym świecie, zwłaszcza osoby starsze. W miarę starzenia się populacji, problem osteoporozy staje się coraz bardziej powszechny i stanowi istotne wyzwanie dla systemów opieki zdrowotnej.
Czym jest osteoporoza?
Osteoporoza, znana również jako zrzeszotnienie kości, to przewlekła choroba metaboliczna układu kostnego, charakteryzująca się zmniejszeniem gęstości mineralnej kości oraz pogorszeniem ich mikroarchitektury. W wyniku tych zmian kości stają się bardziej kruche i podatne na złamania, nawet przy niewielkich urazach. Osteoporoza rozwija się stopniowo i często przez długi czas nie daje żadnych objawów, co sprawia, że jest nazywana „cichą epidemią”. W przebiegu osteoporozy często dochodzi do złamania kości kończyn lub złamań kompresyjnych kręgosłupa.
U kogo najczęściej występuję osteoporoza? – dane statystyczne
Osteoporoza jest powszechnym problemem zdrowotnym na całym świecie. Szacuje się, że na osteoporozę cierpi około 200 milionów kobiet na całym świecie. W Polsce osteoporoza dotyka około 2,1 miliona osób, z czego 1,7 miliona to kobiety. W Unii Europejskiej co 30 sekund dochodzi do złamania związanego z osteoporozą. W 2018 roku w Polsce odnotowano 120 tysięcy złamań, które najczęściej przypisywane są osteoporozie. Wartość refundacji świadczeń z tego powodu wyniosła 476 milionów złotych.
Osteoporoza jest szczególnie powszechna wśród kobiet po menopauzie, ale dotyka również mężczyzn w starszym wieku. Ryzyko złamań osteoporotycznych wzrasta wraz z wiekiem, a złamania te mogą prowadzić do poważnych powikłań, takich jak przewlekły ból, utrata mobilności, a nawet zwiększona śmiertelność.
Aby jednoznacznie stwierdzić czy choruje się na osteoporozę, niezbędna jest badanie densytometryczne, czyli badanie oceniające gęstość mineralną kości.
Jak leczyć osteoporozę?
Suplementy wapnia i witaminy D
Wapń i witamina D są kluczowe dla zdrowia kości. Wapń jest podstawowym składnikiem mineralnym kości, a witamina D pomaga w jego wchłanianiu z przewodu pokarmowego. Suplementacja wapnia i witaminy D jest często zalecana, aby wspierać leczenie farmakologiczne i zapobiegać dalszej utracie masy kostnej.
Dieta bogata w wapń i witaminę D
Dieta odgrywa kluczową rolę w zapobieganiu i leczeniu osteoporozy. Produkty bogate w wapń, takie jak mleko, jogurt, sery, zielone warzywa liściaste (np. jarmuż, brokuły), oraz ryby (np. sardynki, łosoś) powinny być regularnie spożywane. Witamina D, która jest niezbędna do wchłaniania wapnia, może być dostarczana poprzez ekspozycję na słońce oraz spożywanie tłustych ryb, jajek i wzbogaconych produktów spożywczych.
Farmakoterapia
W zaawansowanej osteoporozie niezbędne jest leczenie farmakologiczne. Przyjmowane leki działają poprzez hamowanie aktywności osteoklastów, komórek odpowiedzialnych za resorpcję kości, co prowadzi do zmniejszenia utraty masy kostnej i zwiększenia gęstości kości.
Unikanie używek
Palenie papierosów i nadmierne spożycie alkoholu mają negatywny wpływ na zdrowie kości. Palenie zmniejsza gęstość mineralną kości, a alkohol może zaburzać równowagę wapnia w organizmie. Unikanie tych używek jest ważnym elementem profilaktyki i leczenia osteoporozy.
Regularna aktywność fizyczna
Regularne ćwiczenia fizyczne, zwłaszcza te obciążające kości, takie jak chodzenie, bieganie, podnoszenie ciężarów, oraz ćwiczenia równoważne, są kluczowe dla utrzymania zdrowia kości. Naprężenia w tkance kostnej występujące pod ich wpływem pomagają zwiększyć gęstość mineralną kości. Ćwiczenia poprawiają równowagę i koordynację, co zmniejsza ryzyko upadków i złamań.
Ćwiczenia fizjoterapeutyczne na osteoporozę
Wzmocnienie mięśni
Fizjoterapia odgrywa kluczową rolę w leczeniu osteoporozy, pomagając wzmocnić mięśnie, co jest istotne dla ochrony kości. Silne mięśnie wspierają szkielet, zmniejszając ryzyko złamań i poprawiając ogólną stabilność ciała. Ćwiczenia oporowe, takie jak podnoszenie ciężarów, są szczególnie skuteczne w zwiększaniu siły mięśniowej.
Poprawa równowagi
Ćwiczenia równoważne są niezbędne dla osób z osteoporozą, ponieważ pomagają zmniejszyć ryzyko upadków, które mogą prowadzić do poważnych złamań. Programy takie jak Tai Chi, ćwiczenia stabilizacyjne i trening propriocepcji są skuteczne w poprawie koordynacji i równowagi.
Ćwiczenia oporowe
Ćwiczenia oporowe, znane również jako trening siłowy, są niezwykle ważne dla osób z osteoporozą. Pomagają one wzmocnić mięśnie, co z kolei wspiera kości i zmniejsza ryzyko złamań. Przykłady ćwiczeń oporowych to podnoszenie ciężarów, używanie maszyn do ćwiczeń siłowych oraz ćwiczenia z oporem własnego ciała, takie jak kalistenika. Odradza się natomiast wykonywania dynamicznych ruchów, gdyż przeciążenia na ciało może być zbyt duże, dlatego zaleca się wykonywanie ćwiczeń pod okiem kompetentnej osoby. W sytuacji gdy doszło do złamania kompresyjnego kręgosłupa, ćwiczenia oporowe są zakazane.
Ćwiczenia aerobowe o niskiej intenstwności
Ćwiczenia aerobowe, takie jak chodzenie, pływanie i jazda na rowerze, są korzystne dla osób z osteoporozą, ponieważ wzmacniają układ sercowo-naczyniowy i poprawiają ogólną kondycję fizyczną. Chodzenie jest szczególnie polecane, ponieważ jest to ćwiczenie niskiego ryzyka, które można łatwo dostosować do indywidualnych możliwości.
Zarządzanie bólem
Fizjoterapia oferuje różne zabiegi fizykalne skuteczne w walce z bólem, takie jak elektroterapia, magnetoterapia i krioterapia. Te zabiegi pomagają łagodzić ból, zmniejszać stany zapalne i poprawiać ukrwienie tkanek.
Zabiegi fizykalne na osteoporozę
Elektroterapia
Elektroterapia wykorzystuje prąd o zróżnicowanej częstotliwości do łagodzenia bólu i zapobiegania zanikowi mięśni. Jest to skuteczna metoda w zarządzaniu przewlekłym bólem związanym z osteoporozą.
Krioterapia
Krioterapia, czyli leczenie zimnem, pomaga w łagodzeniu bólu i stanów zapalnych. Zabiegi krioterapii mogą być stosowane miejscowo lub ogólnoustrojowo, w zależności od potrzeb pacjenta.
Magnetoterapia
Magnetoterapia polega na stosowaniu pola elektromagnetycznego, które stymuluje wzrost gęstości tkanki kostnej i poprawia ukrwienie. Jest to szczególnie korzystne dla pacjentów z osteoporozą, ponieważ pomaga wzmocnić kości.
Fizjoterapia, poprzez odpowiednio dobrane ćwiczenia i zabiegi fizykalne, może znacząco poprawić jakość życia osób z osteoporozą, pomagając im zachować samodzielność i zmniejszyć ryzyko złamań.
Podsumowując, osteoporoza to choroba, z którą można żyć i której można skutecznie przeciwdziałać na wielu płaszczyznach, czy to dietą, farmakoterapią, ćwiczeniami fizycznymi, unikaniem używek, a nawet oddziaływaniem fizykalnym. Należy zawsze pamiętać, aby skonsultować się lekarzem i fizjoterapeutą w celu zastosowania odpowiednio dobranej rehabilitacji.
