Zaburzenia stawu skroniowo-żuchwowego – jakie są objawy?

Na czym polegają zaburzenia stawu skroniowo-żuchwowego?

Zaburzenia stawu skroniowo-żuchwowego (TMD) stanowią szeroką grupę problemów klinicznych obejmujących mięśnie żucia, staw skroniowo-żuchwowy, otaczające tkanki kostne i miękkie oraz kombinacje tych problemów. Można je podzielić na zaburzenia stawowe i niestawowe.

U kogo najczęściej występują zaburzenia stawu skroniowo-żuchwowego?

Około jedna trzecia populacji dorosłych cierpi na jeden lub więcej objawów zaburzeń SSŻ. Najczęściej zaburzenie stawu skroniowo-żuchwowego występuje u kobiet. W ostatnich latach obserwuje się znaczący wzrost liczby pacjentów z SSŻ. Jest to szczególnie wyraźne w krajach wysoko rozwiniętych, co jest tłumaczone głównie wpływem stresu cywilizacyjnego. Zaburzenia SSŻ mogą znacząco wpłynąć na jakość życia, ale istnieje wiele sposobów na ich złagodzenie i leczenie. Świadomość objawów, unikanie szkodliwych nawyków i wdrożenie odpowiednich metod terapeutycznych mogą pomóc w poprawie funkcjonowania stawu i zmniejszeniu dolegliwości.

Zaburzenia stawu skroniowo-żuchwowego – objawy

Problemy ze stawem skroniowo-żuchwowym mogą objawiać się na wiele sposobów. Najczęściej występujące symptomy to:

• Ból w okolicy stawu skroniowo-żuchwowego – może promieniować do skroni, ucha, karku lub barków, ale nie tylko.
• Trzaski i przeskakiwanie w stawie – słyszalne dźwięki podczas otwierania lub zamykania ust.
• Ograniczona ruchomość żuchwy – trudności z pełnym otwarciem ust lub blokowanie się stawu.
• Sztywność i napięcie mięśni twarzy – szczególnie po przebudzeniu lub po długotrwałym żuciu.
• Bóle głowy i zawroty – związane z nadmiernym napięciem mięśniowym.
• Ból ucha i uczucie jego zatkania – mimo braku infekcji ucha.
• Zgrzytanie zębami (bruksizm) – często towarzyszące stresowi i napięciu nerwowemu.

Jakie są przyczyny zaburzeń SSŻ?

Zaburzenia SSŻ mogą wynikać z różnych przyczyn, często nakładających się na siebie i wzajemnie oddziałujących. Do najczęstszych należą:

• Stres i napięcie emocjonalne – powodujące zaciskanie szczęk i bruksizm.
• Nieprawidłowa postawa ciała – zwłaszcza długotrwałe pochylanie głowy do przodu (np. praca przy komputerze).
• Wady zgryzu i problemy ortodontyczne – nierówne obciążenie stawu.
• Urazy i kontuzje – np. uderzenia w twarz lub urazy typu „whiplash”.
• Zwyrodnienia stawu – związane z procesem starzenia lub chorobami reumatycznymi.
• Parafunkcje jamy ustnej – np. obgryzanie paznokci, nagryzanie długopisu czy częste żucie gumy.

W rzeczywistości ponad 50% zaburzeń stawu skroniowo-żuchwowego to ból mięśniowo-powięziowy.

Jakie są metody diagnozowania zaburzeń stawu skroniowo-żuchwowego?

Aby skutecznie zdiagnozować zaburzenia SSŻ, specjalista może zastosować różne metody, w tym:

• Wywiad medyczny – analiza objawów, nawyków i historii urazów.
• Badanie manualne – ocena ruchomości żuchwy, napięcia mięśniowego i obecności bolesnych punktów.
• Badania obrazowe – RTG, tomografia komputerowa (CT) lub rezonans magnetyczny (MRI) dla dokładniejszej oceny stawu.

Jak złagodzić objawy zaburzeń stawu stawowo-żuchwowego (SSŻ)?

Istnieje wiele skutecznych metod łagodzenia objawów zaburzeń SSŻ. Jednak żadna pojedyncza metoda leczenia nie jest skuteczna w zmniejszaniu bólu, ale do całkowitego ustąpienia objawów wymagane jest podejście multidyscyplinarne. Oto kilka zaleceń, które mogą pomóc:

Ćwiczenia i autoterapia

Polega na delikatnym rozciąganiu i masażu mięśni żuchwy. Można również wykonywać ćwiczenia stabilizacyjne pomagające w kontrolowaniu ruchów żuchwy.

Unikanie szkodliwych nawyków

Należy ograniczyć żucia gumy i obgryzania paznokci. Należy świadomie rozluźnić szczęki w ciągu dnia.

Redukcja stresu

Należy stosować techniki relaksacyjne, takie jak mindfulness, joga czy medytacja.
Zalecany jest również autogenny trening relaksacyjny.

Leczenie fizjoterapeutyczne

Podczas konsultacji fizjoterapeuta zaleci terapię manualną ukierunkowaną na staw skroniowo-żuchwowy. Należy stosować techniki mięśniowo-powięziowe.

Szyna relaksacyjna

Stosowana jest na noc w celu redukcji napięcia i ochrony zębów przed skutkami bruksizmu.

Farmakoterapia

Specjalista przepisze odpowiednie niesteroidowe leki przeciwzapalne (NLPZ). Na zalecenie lekarza można również stosować leki rozluźniające mięśnie.

Jak zapobiec zaburzeniom stawu skroniowo-żuchwowego (SSŻ)?

Zapobieganie problemom ze stawem skroniowo-żuchwowym jest równie ważne, jak ich leczenie. Zasady profilaktyki:

• Zachowanie prawidłowej postawy – unikanie pochylania głowy do przodu podczas pracy i dbanie o ergonomię stanowiska.
• Regularne rozluźnianie mięśni żuchwy – np. poprzez ćwiczenia rozciągające i masaż.
• Unikanie nadmiernego napięcia mięśniowego – redukcja stresu za pomocą technik relaksacyjnych.
• Odpowiednia dieta – unikanie twardych i lepkich pokarmów, które wymagają intensywnego żucia.
• Unikanie szkodliwych nawyków – np. obgryzania paznokci, nagryzania długopisu czy żucia gumy przez długi czas.
• Regularne wizyty u specjalistów – kontrola u fizjoterapeuty, stomatologa lub ortodonty pozwala na wczesne wykrycie problemów.